30 июл 21:34Бөлимлер / Фиқҳ

ҚУРБАНЛЫҚ КИТАБЫ


ҚУРБАНЛЫҚ КИТАБЫ




(Даўамы…)


Енди қурбанлық қылынатуғын ҳайўанлардың сыпатлары ҳаққында мағлыўмат бериледи.


Қойдан жазаъа (алты айлық) ҳәм оннан басқадан саний ҳәм оннан үлкени қурбанлыққа жарайды. «Саний» деп бир жасар қой-ешкиге ҳәм еки жасар малға ҳәм бес жасар түйеге айтылады. 

Бул ҳүкимлер төмендеги ҳәдиси шәрийфлерден алынған:


Уқба ибн Амир разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады:

«Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам оған қойларды саҳабаларына қурбанлық қылыўы ушын бөлистирип бериўге берди. Сонда, бир жасар ылақ аўысып қалған еди. Оны Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа салламға айтқан еди, ол:

«Оны сен қурбанлық қыл», – деди».

Бесеўи рәўият қылған.


Бир жасар ылақты қурбанлық қылыў мүмкин екенлиги усы ҳәдистен билинеди. Оннан кишиси дурыс болмайды. 

Уқба ибн Амир разыяллаҳу анҳу саҳабаларға қойларды бөлистирип болғаннан кейин бир жасар ылақ аўысып қалғанының хабарын бергенинде Пайғамбар саллаллаҳу алайҳи ўа салламның:

«Оны сен қурбанлық қыл», – дегени соған дәлил болады.


Жабир разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам: «Мусиннадан басқаны соймаң. Тек сизге қыйын болып қалғанда ғана қойдың жазаъасын сойсаңыз болады», – деди».

Имам Муслим,Әбиў Даўыт ҳәм Насаий рәўият қылған.


«Мусинна» түйеден болса, бес жасар, қарамалдан болса, еки жасар, қой-ешкиден болса, бир жасар болғаны.

«Жазаъа» Әбиў Ҳанифа раҳимаҳуллаҳтың айтыўынша, қойдан болса, алты айлығы болады.

Демек, имканы бар адам кеминде бир жасар қой яки ешки қурбанлық қылыўы керек. Егер кәмбағаллығы себепли қолы қысқалық етип, бир жасар қой-ешкиниң илажын қыла алмаса, алты айлық қой болса да жеткиликли болады.


Қурбанлыққа айланбас, шақысыз, пишилген ҳәм қотыр ҳайўанларды сойса болады. Бирақ, жүдә арық ҳәм соятуғын жерге жүрип бара алмайтуғын ақсағы болмайды. Сондай-ақ, қулағы, көзи, қуйрықмайы ҳәм қуйрығының үштен бири ҳәм оннан көби кеткени де болмайды.

Бул ҳүкимлердиң дәлили төмендеги ҳәдислерде келген:


Баро разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады:

«Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам ишимизде бола турып (бармақларым оның бармақларынан қысқа, бармақ ушларым оның бармақ ушларынан киши екен):

«Төрт нәрсе қурбанлыққа өтпейди: көзи қыйсықлығы ашық-айдын ҳайўан, кеселлиги ашық-айдын ҳайўан, ақсақлығы ашық-айдын ҳайўан ҳәм жилиги қурыған арық ҳайўан», – деди».

«Сунан» ийелери рәўият қылған.


Әлий разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады:

«Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам бизлерди көз ҳәм қулағын жақсылап көрип алыўға: көзи қыйсықты, муқобаланы, мудабараны, харқоны ҳәм шарқоны қурбанлық қылмаўға буйырды. Мен:

«Муқобала қандай болады?» – дедим. 

«Қулағының бир (уш) тәрепи кесилген», – деди. 

«Мудабара қандай болады?» – дедим. 

«Қулағының астынан кесилген», – деди. 

«Шарқо қандай болады?» – дедим.

«Қулағы жарылған», – деди.

«Харқо қандай болады?» – дедим. 

«Қулағы белги ушын жыртылған», – деди».

«Сунан» ийелери рәўият қылған.


Және сол инсаннан рәўият қылынады:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам қулағы кесилген ҳәм шақы сынықларды қурбанлық қылыўдан қайтарды». 

Имам Әбиў Даўыт ҳәм Термизий рәўият қылған.


Қурбанлыққа таңланған ҳайўанның кәмил болыўы лазымлығы ҳаққындағы ҳәдиси шәрийфлерден еки ҳикметти айтып өтемиз:


Биринши ҳикмет: Мусылманлардың Аллаҳ таалаға болған жоқары әдеплери.

Қурбанлық Аллаҳ таалаға атап қылынғаны ушын, оның саў-саламат, ҳеш бир нуқсансыз болыўына ҳәрекет етиў Аллаҳ таалаға болған жоқары әдепти көрсетеди.

Қурбанлықтың гөши де, қаны да Аллаҳ таалаға керек емеслиги ҳәм жетпеслиги анық. Аллаҳ таалаға тек ғана тақўа жетеди. Гөши ҳәм қаны жетпесе де, қурбанлық қылынатуғын ҳайўанның айып-нуқсансызын табыў болса тақўаның кәмиллиги ушын ҳәрекет етиў болып есапланады. 


Екинши ҳикмет: Кәмбағаллардың кеўиллерин көтериў. Оларға жарамсыз болып қалған, нуқсанлы ҳайўанлардың гөшин емес, ең абзал ҳайўанлардыңгөшин саўға қылыў жақсы ис. Буннан кәмбағаллардың кеўиллери көтериледи. Өзлерин ҳүрметли адамлар сыпатында сезинеди.


Егер жети адамнан бири қайтыс болып қалса ҳәм оның мийрасхорлары: «Қурбанлықты оның ҳәм өзиңиздиң атыңыздан соя бериң», – десе, қурбанлық таматтуъ ҳәм қирон (ҳажы) ушын сойылған малға уқсап, дурыс болады.

Себеби, тәреплер ҳәр түрли болса да, мақсет бир – қурбат (Аллаҳ таалаға жақын болыўды) пайда етиў.


Егер олардан бири кәпир яки гөшти қәлеп қосылыўшы болса, дурыс емес.

Себеби, кәпир қурбат қылыўшы емес. Ал, гөшти қәлеў қурбат қылыўға қайшы келеди. Айырымы қурбат болмаған нәрсениң ҳәммеси де қурбат болмайды.


(Даўамы бар…)


«Кифая» китабынан қарақалпақ тилине аўдарған Жолаўшиев Айбек Нөкис қаласы «Имам ийшан Муҳаммад» жоме мешити имам орынбасары



Добавить комментарий