12 ноя 08:16Бөлимлер / Тафсир

Өтирик тоқығанлар қутыла алмайды


ӨТИРИК ТОҚЫҒАНЛАР ҚУТЫЛА АЛМАЙДЫ

Аллаҳ таала Қураны кәриймде мәрҳамат қылады:

«Аллаҳтың атынан өтирикти тоқып, тиллериңизге келген өтирикти айтып: «Бул – ҳадал, бул – ҳарам», – дей бермең! (Өйткени,) әлбетте, Аллаҳтың атына өтирик тоқығанлар қутыла алмайды» («Наҳл» сүреси, 116-аят).

Ибн Аббас разыяллаҳу анҳума: «Аяты кәриймадағы: «Бул – ҳадал, бул – ҳарам, – дей бермең» дегенде дийқаншылық нәзерде тутылған (яғный, шарўа ҳайўанлары яки зүрәәт өнимлерин өзинше бунысы – ҳадал, бунысы – ҳарам дей беретуғынларға қаратылған)», деген. Сондай-ақ, «Өзиңиз ҳадал санаған нәрсени «бул – ҳадал», ҳарам есаплаған нәрсени «бул – ҳарам», демең».

Әбиў Лайс Самарқандий «Аллаҳтың атынан өтирикти тоқып, тиллериңизге келген өтирикти айтып» аятында: «Ҳәй Мәккә әҳли, сизлерге ҳадал қылынған нәрсени еркеклер ушын: «бул – ҳадал», ал ҳаяллар ушын: «бул – ҳарам» демең. Ҳәй қазы ҳәм муфтийлер, ҳүжжетсиз сөйлемең, деген ескертиў бар», деп, ал «Аллаҳтың атына өтирик тоқығанлар қутыла алмайды» аятын табысқа ериспейди ҳәм азаптан (ақырет азабынан) аман қалмайды, деп тәфсир қылған.

Имам Матуридий «Аллаҳтың атына өтирик тоқыў ушын» аятын былай тәфсир қылған: «Егер “Аллаҳ ҳадал қылған нәрсени ҳарам, ҳарамын ҳадал санайтуғынлар ҳаққында уламалар не деген?” делинсе, былай айтылады: Әлбетте, нәрселердиң ҳадал ҳәм ҳарамлығы рубубиятқа (яғный, Аллаҳға) тийисли. Егер Аллаҳ ҳадал қылған нәрсени ҳарам, ал ҳарам қылғанын ҳадал санаса, олар Аллаҳ таалаға дөҳмет қылған болады. Ким Аллаҳ ҳарам қылған нәрсени ҳадал яки Аллаҳ ҳадал қылған нәрсени ҳарам санаса, ҳақыйқатында да кәпир болады» («Таъўилоту әҳлис сунна»).

Ибн Касир «Бул аят шәрий ҳүжжетке сүйенбей, өз райы ҳәм қәлеўи менен Аллаҳ ҳарам қылған нәрсени ҳадал санаў яки Аллаҳ мубаҳ қылған нәрсени ҳарам санаўды өз ишине алады», деген. «Әлбетте, Аллаҳтың атына өтирик тоқығанлар қутыла алмайды», аятын «дүньяда да, ақыретте де қутыла алмайды. Дүньяда азғана неъматланып қалса да, ақыретте олар ушын аўыр азап бар», деп тәфсир қылған.

Ҳадал ҳәм ҳарам ҳаққында, ақыйда мәселесине байланысы болғанлығы ушын абайлап сөйлеў керек. 

«Ҳарам» сөзи сөзликте «қадаған етилген», деген мәнини билдиреди.

Гейде халық арасында «Базарда өтирик сөйлесе болады», «дастурханға қойылған неъматлардың ҳәммеси (ҳәтте мәс қылыўшы яки доңыз гөшине уқсас нәрсе болса да) ҳадал» дейтуғынлар ушырасып турады. Бундай пикирде болыў жүдә қәўипли. Себеби, фиқҳтың қолланыўында «Ҳарам – шәрият оны тәрк етиўди үзил-кесил талап қылған нәрсе», яғный, шәриятта қатаң дәлил менен қайтарылған ис ҳарам есапланады. Бундай исти қылған гүнакар болады.

Саъдуддин Тафтазонийдиң «Шарҳул ақоид ан-Насафия» шығармасында төмендегилер келеди:«Китап ҳәм сүннетте қатаң текстлер менен келген ҳүкимлерди инкәр етиў Аллаҳ таалаға ҳәм Оның расулине өтирикти ашық айтыў болып есапланады. Мәселен, Аллаҳ таала қыяметтиң күни бенделерин қайта тирилтиўин инкәр етиў сыяқлы. Ким Айша разыяллаҳу анҳаны зина менен айыпласа, кәпир болады. Қатаң дәлил менен беккемленген ҳадал санаў күпир есапланады. ...Шәриятты мазақ қылыў күпир есапланады». 

«Юнус» сүресиниң 59-аятында: «Сен: «Көрдиңиз бе, Аллаҳ сизлерге нәзил еткен ырысқыдан, (айырымын) ҳарам ҳәм (айырымын) ҳадал қылып алдыңыз!» – деп айт. Сен: «Аллаҳ сизлерге руқсат берди ме ямаса Аллаҳ ҳаққында өтирикти тоқып атырсыз ба?!» – деп айт», деп мәрҳәмат қылынады.

Имам Матуридий: «“Аллаҳ сизлерге руқсат берди ме ямаса Аллаҳ ҳаққында өтирик тоқып атырсыз ба?!” аяты Мәккә әҳли (мушриклери) менен ҳүжжетлесиў ушын нәзил болған. Олар қалайынша ҳадалды ҳарам, ҳарамды ҳадал, деп алды. Тағы қалайынша Аллаҳ сизлерге ҳадал қылған нәрсени ҳарам, ҳарам қылған нәрсени ҳадал дейсиз?!», деп тәфсир қылған («Таъўилоту әҳлис сунна»).

Добавить комментарий