28 ноя 20:08Мақалалар

МӘККАИ МУКАРРАМАНЫҢ ЕСКИ ҲӘМ ЖАҢА ТАРИЙХЫ


МӘККАИ МУКАРРАМАНЫҢ ЕСКИ ҲӘМ ЖАҢА ТАРИЙХЫ



Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм. Аллаҳ таалаға таўслмас ҳәәмду-сәнелер болсын. Пайғамбарымызға кәмил салаўат ҳәм сәлемлеримиз болсын.


Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм!


Кирисиў


Әлемлер Рәббиси болған Аллаҳға ҳамд болсын. Жиберилген нәбийлердиң ақырғысы, оның шаңарағы ҳәм саҳабалары ҳәм де қыямет күнине шекем жақсылық пенен оларға ергенлер ушын салаўат-сәлемлер болсын.

Амма баъд:
Мәккәи мукарраманың диний ҳәм тарийхый жақтан үлкен орны бар. Аллаҳ бул мәканды Кааба, яғный өз үйин қурыў ушын таңлады. Ҳәм де Исмайыл ҳәм анасы Ҳажар (алайҳимассалам) жасаўын қәледи. Бул үйге көплеген нәбий ҳәм расул ҳәм де солиҳ инсанлар умтылып келген. Бул жерде Масжидул-ҳарам бар болып, адамлар оған сапар ушын атланады. Буннан тысқары бул жерде мусылманлар қибласы бар. Нәбий ҳәм расуллардың соңғысы, ҳабибимиз Муҳаммад алайҳиссалам да усы жерде туўылып, пайғамбар етип жиберилген. Замзам қудығы ҳәм басқа тарийхый, диний әҳмийетке ийе жерлер мине, усы жер, яғный Мәккәда. 

Мәккәи мукаррама тарийхы ҳаққында әййемде де, ҳәзирде де көплеген изертлеўшилер тәрепинен китаплар жазылған. Бирақ, әййемги алымлар жазған китаплардың айырымларында жаңа имаратлар ҳаққында жазылмаған. Яки жүдә үлкен, көп томлы болып, айырым адамлар ғана оқый алған. Ямаса үстиртин, белгили бир нәрселер ғана жазылған. Бул китаплар мүбәрек қаланың тарийхына әҳмийет бериўшилер ушын жүдә пайдалы изленис есапланады. Мине, усы тараўда ҳәрекет еткен бәрше инсанларды Аллаҳ жақсылық пенен сыйлықласын.

Мәккәи мукаррама халқы ҳәм оннан басқа адамлар бул қаланың әййемги ҳәм ҳәзирги тарийхы ҳаққында аңсат усыл менен ықшам мағлыўмат бериўши бир шығарма жазыўымды сорады. Аллаҳға сүйенген ҳалда, бул ҳаққында илимим азлығын тән алып, алдынғы ҳәм заманлас алымлардың ислеринен пайдаланып, мағлыўматларды жәмлеўде, тәртиплестириўде ҳәм Қуран аятлары ҳәм де нәбаўий ҳәдислерге, саҳаба ҳәм табеийнлер шығармаларына бағышлаўда бар күшимди сарпладым. Ҳәдислердиң саҳиҳи ҳәм ҳасанын айтыў менен шеклениўге умтылдым. Оның уламалар нәзериндеги дәрежесин баян етип, дерегине де ишара қылдым. Китап үлкейип кетпеўи ушын шетине ҳәдислерди тахриж қылып отырмадым. Ким толық баянын қәлесе, көрсетилген дереклерге мүрәжат етсин. Мағлыўматлардың әҳмийетлисин көрсетиўде кестелер тәртибинен пайдаландым. Бул нәрсе жеңиллик, ашық-айдынлық ҳәм қысқалықты келтиреди. Және де ашық-айдын болсын, деп 100 ден артық сүўрет ҳәм карталарды китапқа киргиздим.
Және соны айтып өтиўди мақул көрдим, алдынғылардың китапларын майдан ҳәм аралықлар газ өлшеўинде берилген. Жоллар ҳәр түрлилиги, басланыў ҳәм жуўмақланыў ноқатындағы себепке көре кимлердур өлшеўди Масжидул-ҳарамнан баслаған. Ал, және басқалар Мәккә аймағы ҳәм қурылыс жуўмақланған жерлерден баслаған. Соған муўапық заманагөй китапларда тартыслар жүзеге келген. Себеби, ҳәр кимниң пайдаланған дереклери ҳәр түрли болған. Әлбетте, мен оннан күшли болғанларын алыўға бар күшимди сарпладым. Соның менен бирге, аралықлар өлшеми шама менен баян етилген.
Бул китапты таярлаўда маған әмели, дуўасы, көрсетпеси ҳәм хошаметлеўи менен жәрдем берген, атап айтқанда, Жамил Аҳмад ҳәм Уқайл Аҳмадларға миннетдаршылығымды билдиремен. Сөзимизди Аллаҳға ҳамд, берген неъматлары ҳәм бул мүбәрек әмелге жоллап қойғаны ушын шүкирлер айтыў менен жуўмақлаймыз. Егер усы китапта туўры нәрселер тапсаңыз, ол Аллаҳтың пазыйлетинен. Егер қәте болса, онда мен себепли. Аллаҳтан бул урынысымызды қабыл етип, Өзиниң разылығы ушын қалыс болыўын, китапқумарлардан дуўасында, атап айтқанда, муқаддес жердеги дуўасында бизди умытпаўын сорап қаламан.

Нәбийимиз Муҳаммад алайҳиссаламға ҳәм оның шаңарағы, саҳабалары, табеийнлери ҳәм де қыямет күнине шекем оған ергенлерге салаўат ҳәм сәлемлер болсын.

                                                                         

                                                                           Аллаҳға ынтық Муҳаммад Иляс Абдулғани



Мәккәи мукарраманың жайласыў орны


Ол Саудия Арабстаны патшалығының батыс тәрепинде, Ҳижаз жерлеринде жайласқан. Әтирапы таўлар менен оралған болып, бул таўлар Каабаи мушаррафты шеңбер тәризинде қоршаған. Мәккәның пәт тегис аймақлары Батҳо деп аталады. Ал, Масжидул-ҳарамның шығысы Муалло деп аталады. Ал, оннан батысқа ҳәм қублаға созылған жерлер Мусфала делинеди. Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам Муалло әҳлинен болып, онда туўылып, ҳижрат қылғанға шекем жасаған. Мәккә фатҳында да сол тәрептен келген.

Мәккәи мукаррамаға үш тийкарғы кириў жолы бар: Муалло, Мусфала ҳәм Шабина. Ол енине 19, 21, 25 градус арқада ҳәм узынлықта 46, 49, 39 градус шығыста жайласқан. Теңиз бетинен 300 метр бәлентликте. Ол – жердиң кинлиги ҳәм ортасы.


Добавить комментарий