03 апр 11:28Мақалалар

МИЙРАС ИЛИМИ: МИЙРАСТАН ТОСЫЎШЫ СЕБЕПЛЕР


МИЙРАС ИЛИМИ: МИЙРАСТАН ТОСЫЎШЫ СЕБЕПЛЕР



Фароиз (мийрас) илими уламалары мийрастан тосыўшы себеплерге »мийрас алыўға ҳақлы инсанды мийрастан тосыўшы себеплер» деп те тәрип берген.

Ҳанафий уламаларымыз мийрастан тосылыў ҳаққындағы бәрше ҳүжжет ҳәм дәлиллерди дыққат пенен үйренип шыққаннан кейин, мийрастан тосыўшы нәрселер төмендегилерден ибарат екенлигин баян қылған:

1. Өз мийрас қалдырыўшысын өлтириў

Уламалар иттифақ қылынған бул ҳалатқа пайғамбарымыз Муҳаммад  ның төмендеги ҳәдислерин дәлил қылып келтиреди:
Пайғамбарымыз Муҳаммад саллаллаҳу алайҳи ўа саллам айтты: «Адам өлтириўшиге мийрас жоқ " (Имам Әбиў Даўыт рәўияты).

Бул орындағы адам өлтириўден ақсет — мукаллаф (шәрий әмеллерди бежериўи лазым болған), ақылы пүтин, балағатқа жеткен ҳәм азат инсанның өз мийрас қалдырыўшысын наҳақ ҳәм үзирсиз, қастан өлтириўи. Бунда жеке өзи өлтирсе де, биреўге шерик болып қатнасса да, өлтириўди басқа бир инсанға буйырса, буйыртпа берсе, соған шақырса, жәрдем берсе, жалған гүўалық берип мийрас қалдырыўшы үстинен өлим ҳүкими шығыўына себеп болса да бәрибир мийрастан махрум қылынады.

Мийрасхор балағатқа жетпеген жас бала, мәжнүн (жилли) ҳәм еси пәс адам болса ҳәм мийрас қалдырыўшы инсан өлимине себеп болса яки ақыл-еси жайында болып, өз мийрас қалдырыўшысын билместен яки болмаса өзин қорғаўы нәтийжесинде өлтирип қойса, бул ҳалатларда мийрастан махрум қылынбайды ҳәм өзине белгиленген муғдарда мийрас алабереди.

Өз мийрас қалдырыўшысының өлимине себеп болған мийрасхордың басқа оған мийрас қалдырыўшы жақын туўысқаны оның айыбысыз қайтыс болса, ол ҳалда мийрасхор сол екинши мийрас қалдырыўшы туўысқанынан мийрас алабереди

2. Мийрас қалдырыўшы ҳәм мийрас алыўшының дини еки түрли болыўы.

Мусылман адам мусылман болмаған адамнан мийрас алмайды, сондай-ақ мусылман адамнан да басқа дин ўәкили мийрас алмайды.

Буған дәлил төмендеги ҳәдиси шәрийф есапланады:
»Мусылман кәпирден, кәпир мусылманнан мийрас алмайды» (Имам Бухарий рәўияты).

Мусылман инсан (Аллаҳ асырасын) дининен қайтып, муртад болса кәпир ҳүкиминде болады. Ол мусылман кисиден мийрас алмайды. Бирақ ол муртад ҳалында қайтыс болса, Әбиў Ҳанифа раҳматуллаҳи алайҳ нәзлинде, оның мусылманлық ўақтында тапқанлары мийрасхорларға бөлистирилип бериледи, муртад болған ҳалында арттырған мал-мүлклери байтулмалға болады.

Ҳанафий мәзҳабына көре, динлери парықлы болса да, кәпирлер бир-биринен мийрас алады.

3. Қуллық

Исламның дәслепки дәўирлеринде, қуллық системасы бар болған заманда бул мәселеге тез-тез мүрәжат қылып турылған. Қул болған еркек ҳәм ҳаяллар биреўден мийрас алмаған ҳәм басқаларға да мийрас қалдырмаған. Себеби сол дәўирдиң жағдайына көре, олардың мал-мүлки болмаған, керисинше олардың өзи басқа биреўдиң мүлки есапланған.

4. Ўатанның еки түрли болыўы.

Бул мәселе, тийкарынан, мусылман журтта жасаўшы мусылман емеслерге тийисли болған. Мусылманлар басқа-басқа журтларда жасаса да, бир-бирлеринен мийрас алабереди.

5. Мийрас қалдырыўшы ҳәм мийрас алыўшының қайсы бири алдын өлгенин анықлаў мүмкин болмаған жағдайда.

Қандай да бир бахытсыз ҳәдийсе себепли, мәселен, үй қулап түсиўи, суўда шөгип кетиўи яки авто авария себеп мийрас алыўшы ҳәм мийрасхор (мысал ушын әке ҳәм перзент) бир ўақытта қайтыс болып, олардан қай бири алдын, қай бири кейин қайтыс болғанын анық билиўдиң имканы болмаған ҳалда, олардың мийраслары қалған мийрасхорлар ортасында шәрий өлшем бойынша бөлистириледи.

Бирақ ҳәзирги техналогияның раўажланған заманында медициналық экспертиза анализлери бул киби мәселелерди шешиўде әҳмийетли рол ойнамақта.

6. Мийрасхорларды анықлап болмағанда.

Бул киби ҳалатлар күта сийрек гезлесетуғын ҳәдийсе болса-да, фиқҳ китапларында бундай мәселелерге де тоқталып өтиледи. Айтайық, бир ҳаял өз баласы менен бирге басқа биреўдиң перзентин де емизер еди. Ҳаял қайтыс болғаннан кейин, бул балалардан қайсы бири өзиники, қайсы бири басқа биреўдики екенлиги билинбей қалды. Сонда еки бала да бул ҳаялдан мийрас алмайды.

7. Пайғамбарлық

Пайғамбарымыз Муҳаммад  ҳәдислерине муўапық, оннан мийрас қалмаған.

8. Лиъан айтыў.

Алдынғы бөлимлерде тоқталып өтилгениндей, бир инсан ҳаялын зинада айыплап, оның ҳәмилесин тән алмады ҳәм қазының алдында бир-бирине лиъан айтысты ҳәм ажырасты. Бундай жағдайда еркек бул баладан мийрас алмайды, бала да бул еркектен мийрас алмайды.

9. Зина

Зинәкар еркек өзинен болған баланы тән алса да, бала оннан мийрас алмайды.

Қарақалпақ тилине аўдарған Жолаўшиев Айбек

Нөкис қаласы «Имам ийшан Муҳаммад»

жоме мешити имам орынбасары 


Пайдаланылған әдебиятлар:
1. Ҳәдис ҳәм Турмыс» 12-том «Фароиз ҳәм ўәсиятлар» Шайх Муҳаммад Садық Муҳаммад Юсуф р. а.
2. «Исламда мийрастың бөлистирилиўи» Имам Бухарий халықаралық илимий-изертлеў орайы жәмәәти


Дерек: @IslomMoliyasi


Добавить комментарий
Ваше Имя:
Ваш E-Mail:
Код:
Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив
Введите код: