12 апр 18:47Мақалалар

Әмеллерде ықластыӊ орны


Әмеллерде ықластыӊ орны



Ықлас – бендениӊ әмеллерди қылыўдағы мақсети тек ғана Аллаҳтыӊ разылығы ушын ибадат қылыўға айтылады. Әне сондай нийетте қылынған әмеллер қабыл болады ҳәм саўабы көп болады. Аллаҳ таала Қураны кәриймде:


وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ


«Ал, олар тек Аллаҳға ғана, Оның ушын динди (ширктен) ажыратқан, туўры жолдан аўмаған ҳалларында ибадат қылыўға, намазды кәмил оқыўға ҳәм зәкат бериўге буйырылған еди. Усы – туўры (ҳақыйқый) дин» дейди («Баййина» сүреси, 5-аят).

Ықлас қәлбке байланыслы әмеллерден болып, оныӊ орны қәлб есапланады. Оны бенде менен Рәббиси ғана көре алады. Бирақ, ықлас көбинесе, бендениӊ ҳәрекетлеринде ҳәм әмеллеринде билинетуғын қәсийет болып, оныӊ арнаўлы әмеллерине байланыслы түсиник болмай, ал ҳәр қандай әмелде оныӊ белгилери көзге тасланыўы мүмкин.

Әмеллерде ықласлы болыўға

Биринши нәўбетте инсанға ислери, сөзлери қалыс Аллаҳ ушын болыўға тырысыўы лазым. Соныӊ менен бирге, оны жүзеге шығарыўда төменде келген көрсетпелерге де әмел етиў талап етиледи.

1. Нийетте ықласлы болыў.

Нийетти ықлас пенен қылыў ислердиӊ еӊ тийкары ҳәм уллысы  есапланады. Инсанныӊ қалыс нийетли ямаса қалыс емеслигин билиў ушын оныӊ қылып атырған ислерине нәзер таслаў жеткиликли болады. Мысал ушын, бенде әмелинде тез алдыға илгерилеў, пуқта қылыў, ғайрат пенен, қунт пенен қылыў деген ҳәрекетлер сезилсе, демек онда ықлас белгилери бар болған инсан есапланады. Соныӊ менен бирге, ондай инсанға ҳәр бир истен алдын Аллаҳға жақын болыўды ҳәм иси кемшиликлерден узақ болыўды нийет етиўи лазым болады. Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам Имам Бухарийден рәўият қылынған ҳәдиси шәрийфинде: «Әмеллер нийетке қарап болады», – деген.

2. Адамлардыӊ сөзлеринен тәсирленбеў.

Өйткени, инсанныӊ тәбиятында қайсы бир исине мақтаўлар еситсе, сол мақтаўларға ушыў, ҳәрекети бар. Көп мақтаўларға өш болыў әмеллердеги пуқталықты, ықласты кетиреди ҳәм хожакөрсинликти келтирип шығарыўы мүмкин. Инсан мақтаўлардыӊ изинен қуўса, бара-бара ислерин адамлардыӊ мақтаўына тийкарланып қылатуғын болып қалады. Баслы әмеллердеги туўры нийет жоғалады.

3. Тәкаббырлық ҳәм менменликке кетиўден сақланыў.

Инсан ушын басқаларға сөз бенен мәмиле қылар ўақытта абайлы болыўы лазым. Басқалардыӊ алдында мақтаныў, өзин жоқары алыў, менменлик етиў оныӊ әмеллериндеги ықласты кетиреди ҳәм өзи билмеген ҳалда абырайы төгилиўине себеп болады. Егер әмелинде мақтаныў, деген  нәрсе жоқ болса, Аллаҳ қәдир қылғанша ол исин ақырына жеткериўге ҳәрекет етсин.

4. Сабыр-тақатлы болыў.

Мусылман адам ушын әмеллеринде ықлас пайда болыўы ушынсабыр-тақатлы болыўы талап етиледи. Себеби, сабыр-тақатсыз қылынған көп истен көре сабыр тақат пенен қылынған азғантай ис пайдалырақ ҳәм саўабы көбирек есапланады. Ҳадал ырысқы табыўда ҳәм илим талабы жолында сабырдыӊ роли үлкен есапанады. Өйткени, Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам: «Инсан баласы ҳадал кәсиби менен тапқан аўқаттан көре мазалы тағам жемейди», – дейди.

5. Аллаҳ тааланыӊ разылығын мақсет етиў.

Инсанныӊ мақсети биринши нәўбетте де ҳәм еӊ кейинги орында да Аллаҳтыӊ разылығы мақсет етиўи талап етиледи. Әмеллеринде тек Аллаҳтан саўапты, ақыретте жәннетти талап етиўи тийис.

6. Ықластыӊ әҳмийетин түсинип жетиў.

Мусылман адамға ықластыӊ әҳмийетин, пазыйлетин түсинип жетиўи. Ықлас әмеллердиӊ қабыл болыўындағы еӊ баслы шәрти екенин аӊлаўы талап етиледи.

Ықласлы болыў жолындағы тосықлардан өтиў

Гейде инсан әмеллерин ықлас пенен қылыўда бир қанша тосқынлықларға ушырайды. Төменде сол тосқынлықлардан қутылып алыў илажлары баян етиледи.

Бириншиден, инсан ҳәмме ўақыт ядында ықлас бул – Аллаҳ тааладан берилетуғын еӊ үлкен неъмат екенин еслеп жүриўи ҳәм имканы барынша хожакөрсинликтиӊ белгилеринен узақта болыўы. Себеби, хожакөрсинлик ықласты сындыратуғын еӊ қәтерли нәрсе болып есапланады. 

Екиншиден, инсанлар менен болатуғын мәмиледе кишипейил болыўы, олардан өзин жоқары қоймаўы, әмели, қылған ислери менен мақтанбаўы. Себеби, инсан қайсы әмели қабыл болады ямаса қабыл болмайды буны билмейди. Бәрҳәма Аллаҳ таалаға дуўа менен жүзлениўи, әсиресе, қандайда бир әмелди баслар ўақытта. Себеби, Аллаҳ таала Қураны кәриймде былай дейди: 


وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ


«Егер бенделерим сеннен Мен ҳаққымда сораса, (онда оларға мениң мына сөзимди жеткизиң): Мен, әлбетте, жақынман. Дуўа қылыўшының дуўасын қабыл етемен. Солай екен, олар да Мениң (буйрықларымды) қабыл етсин ҳәм ийман келтирсин. Қәне еди, олар туўры жолды тапса» («Бақара» сүреси, 186-аят).

Ҳәмме ўақыт инсан Аллаҳ таала ҳәмме нәрсени билиўши екенин, Оннан ҳеш нәрсе жасырын қалмайтуғынын ядта сақлаўы керек.

Ықластыӊ жемиси

Егер инсан ықласлы болыў жолында жәрдем беретуғын себеплерди қылса ҳәм әмеллеринде ықласты пайда ете алса көп пайдаларды табады. Ықластыӊ пайдаларынан:

Бириншиси: ықласлы бенде көп саўапларға ериседи, Аллаҳ таала оныӊ гүналарын кеширеди. Жақсылықларын көбейтип береди.

Екиншиси: инсан ықласлы бенделердиӊ қатарынан болыўға тырысса, Аллаҳ тааланыӊ қорғаўында болады ҳәм шайтаннан узақ етеди. Өйткени, Аллаҳ таала китабында:


قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ*إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ

«(Иблис) айтты: «Сениң қүдиретиң менен ант, мен олардың ҳәммесин жолдан азғыраман, тек олардан (айырым) ықласлы бенделериң ғана (жолдан адаспайды)» («Сод» сүреси, 8283-аятлар).

Үшиншиси: Егер инсан әмеллерин ҳәм сөзлерин қалыс Аллаҳ ушын әмелге асырса қыямет күни Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа салламныӊ шәпәәтине ериседи. Пайғамбар алайҳиссалам айтады: «Қыямет күни мениӊ шәпәәтиме ерисип еӊ бахытлы болатуғын инсан – «Ләә иләәҳә иллаллоҳ»ты ықлас пенен айтатуғын бенделер».

Төртиншиси: Егер инсан бәрше ҳалатларда нийетин Аллаҳ таала разылығын ушын қылса, оныӊ ғам-тәшўишин кетиреди, ырысқы-несийбесин көбейтип, ислеринде жеӊиллик пайда етеди.


Нөкис Муҳаммад ибн Аҳмад ал-Беруний

орта арнаўлы Ислам билим журты

оқытыўшысы Садыков Абдумумин



DianeWew 14 апреля 2021 23:01
Нравится 0
0 комментариев 0 публикаций
есть, что выбрать bbiz.chat

Добавить комментарий
Ваше Имя:
Ваш E-Mail:
Код:
Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив
Введите код: