ШАЙХ ЎАҲБА ЗУҲАЙЛИ РАҲИМАҲУЛЛАҲ


ШАЙХ ЎАҲБА ЗУҲАЙЛИ РАҲИМАҲУЛЛАҲ


Фақиҳ, мутакәллим, муфассир, устаз, шайх, доктор Әбиў Убада Ўаҳба ибн Мустафа ибн Ўаҳба Зуҳайли 1932 жылы Сурия мәмлекетиниң Дамашқ ҳәм Ҳимс қалалары арасындағы Дияри атийя қалашасында туўылған. Ата-анасы зыялы, тақўадар, абырай-итибарлы адамлардан болған. Әкеси шайх Мустафа Зуҳайли Қураны кәриймди толық ядлаған, оған қатаң әмел етиўши, набаўий сүннетке ашық, илимли, парҳезкар, ибадатгөй, дийқаншылық ҳәм саўда менен шуғылланыўшы болған.

Ўаҳба Зуҳайли дәслепки илимлерди әкесинен алған. Кейиншелли, басланғыш мектепти өз қаласында жуўмақлаған, 1946-жылы Дамашқтағы шәрият факультети қасындағы академиялық лицейге оқыўға кирген. Талабалық дәўиринде өз уқыплылығы, өткир зейини, белсендилиги, илимге қумарлығы менен қатарынан ажыралып турған, илимин еледе байытып барған.

1956-жылы дипломды қолға киргизип, соң Азҳари шарифтиң араб тили факультетинде мударрис болып жумысқа кирген. Әне, сол тийкарда ҳуқықтаныў илими қәнигелиги бойынша оқыўды даўамлап, 1957-жылы «Айнуш шамс» университетинен ҳуқықтаныў бойынша лицензиат (илимий дәреже)ни, 1959-жылы Каир университетиниң ҳуқықтаныў факультетинде магистирлик дипломын жақлаған.

1963-жылы шет ел университетлери менен тәжирийбе алмасып, Ислам шәрияты бойынша докторлық дипломын алған. Ондағы тема: «Исламий фиқҳтеги урыс белгилери» болып, онда сегиз мәзҳаб (төрт сунний, төрт шийъа) ҳәм улыўмалық мәмлекетлер аралық нызамшылық арасын салыстырыў ҳаққында еди.

Ўаҳба Зуҳайли 1963-жылы Дамашқ қаласында мударрис болып, 1969-жылы жәрдемши устаз, 1975-жыл улыўма устаз болып тайынланған.

Мине, сол жылдан баслап үзиликсиз сабақ, таълиф, көрсетпе бериў, улыўма ҳәм арнаўлы лекциялар менен бәнт болған.

Доктор Ўаҳба Мустафа Зуҳайли өз үстинде тынымсыз шуғылланған. Илимге оғада қызыққан. Ҳәр қандай жағдайда да тәлим бериўди биринши орынға қойған. Сол себепли басқа устазлар, шайхлар ҳәм илим талабындағылар арасында жоқары мәртебеге сазаўар болған.

Шайх Ўаҳба аз-Зуҳайлий үш энциклопедия авторы:

1. “Исламий фиқҳ ҳәм оның дәлиллери” (8 том).

2. “Тафсири Мунийр” (16 том).

3. “Исламий фиқҳ усыллары” (2 том).

Бундан тысқары “Ақыйдадағы Ислам нызамы”, “Ҳүким нызамы, халықаралық байланыслар ҳәм Ислам әлеми машқалалары", “Саид ибн Мусаййаб, Убада ибн Самит ҳәм Умар ибн Абдулазиз” киби китаплары да белгили.

Ислеген лаўазымлары:

– Дамашқ университетиниң шәрият факултетинде Исламий фиқҳ ҳәм мәзҳаблары бөлиминиң баслығы.

– Дамашқ университетиниң шәрият факултетинде ўәкил соң төрт жылға декан. (1967–1970).

– Араб мекемелеринде Исламий банкларындағы шәрий бақлаў жәмәәти, Исламий банклардағы мекемелер шәрий оқыў жәмәәти баслығы, Исламий банклар шәриий мәжилиси ағзасы.

–Исламий фиқҳ ҳәм мәзҳаблар бөлими баслығы.

– Мәккә, Жидда, Ҳиндстан, Америка ҳәм Судандағы фиқҳ академиясы ағзасы.

– Араб әмирлигиндеги университет қасындағы шәрият ҳәм нызам факультети, Исламий шәрият бөлими баслығы соң төрт жыл мүддетке декан.

– Иорданиядағы “Али байт мекемеси” қасындағы Ислам мәденияты изертлеў орайы академиясы ағзасы.

– Жетпистен артық магистр ҳәм докторлық диссертацияларына Дамашқ, Байрут ҳәм Хуртум қалаларындағы илимий басшылық.

– Сурия ҳәм Араб әмирлиги мәмлекетлериндеги сабақлық бағдарламаларын ислеп шығыўда басшылық.

– 1988-жылы Қувейт университетинде шәрият ҳәм Исламий билимлер журналы шөлкемлестириўшиси.

– Сурия радиосында Қуран тәфсири тийкарында “Қурандағы бөлимлер", "Қуран ҳәм турмыс" атлы еситтириўлер авторы.

– Дамашқ, Әмирлик, Қувейт, Саудия ҳәм басқа мәмлекетлердиң атмосфералық каналларындағы шығыў, буннан тысқары сол мәмлекетлер газета ҳәм журналларындағы интервьюлар.

– Араб әмирлиги университетинде шәрият ҳәм нызам журналы тийкаршысы.

– Әмирликтеги университет қолжазбалар жәмәәти ҳәм жоқары мәденият жәмәәти баслығы.

– Дамашқтағы “Ислам дәстүри” журналы редакторлары жәмәәти ағзасы.

Дияр атийя қаласындағы шайх Абдулқәдир мектеби басқармасының жәмәәт баслығы.

– Дамашқтағы Усман жомеъ мешити ҳәм жаз мәўсиминде Дияри атийядағы ийман мешити имам-хатиби.

– Пакистан, Судан ҳәм басқа мәмлекетлерде өзи таълиф еткен белгили “Ислам фиқҳи ҳәм оның дәлиллери" атлы китабынан өтетуғын сабақлары.


Дамашқтағы устазлары:

Шайх Маҳмуд Ясин – Ҳәдиси набаўийден.

Шайх Маҳмуд Ранкусий – Ақыйдадан.

Шайх Ҳасан Шаттий – мийрас илиминен.

Шайх Ҳашим Хатиб – Шафеъий фиқҳинен.

Шайх Лутфий әл-Файйумий – Усулул фиқҳ ҳәм мусталаҳул ҳәдистен.

Шайх Аҳмад ас-Симақ – Тәжўидтен.

Шайх Ҳамдий Жуўайжатий – Тиләўат илминен.

Шайх Абулҳасан Қассаб – Наҳў ҳәм сарф пәнинен.

Шайх Ҳасан Ҳаббанакка ҳәм шайх Садық Ҳаббанакка әл-Майданий – Тәфсирден.

Шайх Солиҳ Солиҳ Фарфур – балағат араб әдебиятынан.

Жаўдат Мардиний болса – Хатабадан.

Устаз Рашид Сатий ҳәм Ҳикмат Сатийлер Тарийх ҳәм қулықтан.

Доктор Назим Маҳмуд ҳәм Маҳир Ҳамадалар Шәрият тарийхинен.

Басқалар болса, химия, физика ҳәм инглис тилинен сабақ берген.


Мысырдағы устазлары:

Азҳар шайхы имам Маҳмуд Шалтут.

Имам Абдураҳман Таж.

Шайх Ийса Мунаўўан – салыстырмалы фиқҳ.

Шайх Жадуррабб Рамазан – Шафеъий фиқҳи.

Шайх Маҳмуд Абдуддайим – Шафеъий фиқҳинен.

Шайх Мустафа Абдулхалиқ ҳәм оның үкеси Абдулғани Абдулхалиқлар – усулул фиқҳтен.

Шайх Муҳаммад Әлий Заъбий – Ибадат фиқҳинен.

Шайх Муҳаммад Әбиў Зуҳра, шайх Әлий Хафиф, шайх Муҳаммад Банналар – салыстырмалы фиқҳтен.


Шәкиртлери:

Иниси доктор Муҳаммад Зуҳайлий

Доктор Муҳаммад Форуқ Ҳамада

Доктор Муҳаммад Наим Ясин

Доктор Абдусаттар Әбиў Ғудда.

Доктор Абдулатиф Фарфур.

Доктор Муҳаммад Әбиў Лайл.

Доктор Абдуссалам Ибадий.

Доктор Муҳаммад Шурбачий.

Доктор Мажид Әбиў Рухайя.


Доктор Ҳамза Ҳамза ҳәм оннан басқа шәрият факультети ҳәмде диний тәрбия министрлигиндеги жүзлеп устазлар.

Сурияда 40тан артық әўлад оның қолында тәлим-тәрбия алған. Буннан тысқары, Ливия, Судан, Араб әмирлиги, Америка, Малайзия, Афғанстан, Индонезия ҳәм дүньяның батыс ҳәм шығысынан көплеген адамлар фиқҳ, усул ҳәм тәфсирлеринен илим алған.


Шайх, доктор Ўаҳба Мустафа Зуҳайлий раҳимаҳуллаҳ Шам үлкесиниң ең көзге көринген фақиҳлеринен бири еди. Фиқҳ жәмийети менен болған ушырасыўда төмендеги сөзлерди айтқан:


“Илимий ислеримниң ҳәммеси 120 том болып, 50 000 беттен ибарат. Қысы-жазы таңғы саат  04:00 тен кешки 20:30 геше болған ўақтымды илимий ис үстинде өткеремен".

Алымның бес перзенти бар, олардың бәри жоқары мағлыўматлы, илимпаз, шайх ҳәм мударрис.

Белгили алым Әбиў Убада Ўаҳба ибн Мустафа ибн Ўаҳба Зуҳайли 2015-жылы (ҳижрий 1436-жыл шаўўал айының 24-күни) 83 жасында әлемнен өткен ҳәм өзи туўылып өскен қалашада жерленген.


Дерек: oliymahad.uzсайты


Добавить комментарий