Уламалардың айтыўы бойынша ўақыттың қәдири

Уламалардың айтыўы бойынша ўақыттың қәдири


Тоғыз жүз елиў жыл өмир көрген пайғамбар Нуҳ алайҳиссаламның алдына өлим периштеси Әзрейил алайҳиссалам келип сорады: «Ҳәй, пайғамбарлар ишиндеги узақ өмир кеширгени, дүнья өмири ҳаққында қандай пикирдесең?», деди. Нуҳ алайҳиссалам былай деп жуўап берди: «Мен ушын бул дүнья, еки есиги бар үйге уқсайды. Бириншисинен кирип, екиншисинен шығып кетпектемен».


Абдуллаҳ ибн Масъуд разыяллаҳу анҳу айтады: «Ҳеш бир нәрсеге  қуяш батып, күним өтип ҳәм маған берилген ўақыт қысқарып, онда әмелим зыяда болмағанына ашынғаным сыяқлы ашынбадым».


Саҳабалардан бири Искандария (Александрия) қаласының фатҳ қылынғанлығы ҳаққындағы хабарды ҳәзирет Умар разыяллаҳу анҳуға жеткериў ушын бар күши менен ҳәрекет етип  Мадинаға келеди. Ол қайлула ўақтында келгени ушын ҳәзирет Умар разыяллаҳу анҳу да қайлула қылып дем алып атырған болса керек, деп мешитке барыпты. Қараса, ол мешитте екен. Ҳәзирет Умар разыяллаҳу анҳу оған қарата: «Егер күндиз дем алсам, халықтың ҳаққысын зая қыламан. Егер де, кешеси уйқыласам Аллаҳ тааланың ҳаққысын зая қыламан. Бул еки ҳақ ортасында қандай қылып уйқылап дем аламан», депти.


Уллы тобеийн Ҳасан Басрий раҳматуллаҳи алайҳи айтады: «Ҳәй адам баласы, сен өтип баратырған күнлерден ибаратсаң. Сен ушын бир күнниң кетиўи, бир бөлегиңниң кетиўи дегени».


Умар ибн Абдулазиз айтады: «Кеше ҳәм күндиз сениң денеңде өз исин көрсетип атыр. Демек, сен де оларды ғәниймет билип, пайдаланып қал».


Ҳафиз Ибн Ҳажар айтады: «Саламатлығы ҳәм бос ўақтынан Аллаҳ таатында пайдаланған киси бахытлы. Керисинше, гүнаға сарыплаған инсан зыян көриўши». 
Әбиў Сулайман Дароний былай деген: «Ақыллы өмириниң қалған бөлегин емес, бәлким таатсыз өткен өмири ушын жылығанда еди, бул жылаўы оның өлимине шекем даўам еткен болар еди. Ҳайран қаласаң, инсан өз өмириниң жәҳиллик пенен өткен бөлегине нәзер салса, қалғанын қандай күтер екен –а?».


Данышпанлардан бири айтады: «Егер өлим периштеси бендеге көринип: «Бир саатлық өмириң қалды, оны бир минутқа да узайтыра алмайсаң», десе, бенде пушайман ҳәм нәдамат пенен сондай қәсирет шегеди, сол қалған бир саатты тәўбелерге толы, қәтелери дүзелген басқа бир саатқа алмастырыў ушын барын, егер пүткил дүнья оники болса, сарыплаған болар еди».


Ҳәзирети Баҳауддин Нақшбанд былай деген: «Ким ўақтын зая кетирсе, ўақыт оның душпанына айланады. Сондай екен, демиңиздиң зая  болыўына жол қоймаң ҳәм одан абайлы болың».


Ибн Қайюм айтады: «Тийкарында, инсан ўақты,оның өмири. Ўақыт булыттай өтип кетеди. Кимниң ўақты Аллаҳ ушын ҳәм Аллаҳ пенен болса, ўақыт оның өмири. Ондай болмаса, инсан өмиринен есапланбайды. Киси өз заманы ҳәм ўақтының қәдирин билиўи, ҳәттеки бир секундын да бийкар өткермеўлиги ҳәм сол себепли ең абзал сөз ҳәм ислерди орынлаўы керек. Бәрқулла нийети жақсылықта болыўы ҳәм орынлайтуғын әмеллерде ериншеклик қылмаўы керек».


Данышпанлардан бири айтады: «Ким күнин бийкарға өткерсе, бирде-бир жақсы ис яки инсанларға шырайлы сөз ямаса жақсы мәмиле қылмаса, илим-мәрипат ҳасыл қылмаса, ол күнине жәбир, өзине зулым қылыпты».


Абдуллаҳ Ансорий өзиниң «Туҳфату мулук» китабында ҳәр бир мәселени төрт түсинше менен шарҳлайды. Солардан, төрт нәрсени ҳасла қайтарып болмаслығы ҳаққында былай дейди: «Айтылған сөз, атылған оқ, өткен өмир ҳәм қазаий-қадар».


Данышпанлардан бири айтқанындай: «Ўақыт өмир. Инсан өмири болса оның туўылған ўақтынан қайтыс болатуғын күнине шекем жасап өтетуғын ўақыт».


Дерек: Irfon.uz сайты


Добавить комментарий
Жаңалықлар лентасы