05 май 10:57Мақалалар

ҚӘБИРИСТАН ЗЫЯРАТЫ ӘДЕПЛЕРИ


ҚӘБИРИСТАН ЗЫЯРАТЫ ӘДЕПЛЕРИ



Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.
Аллаҳ таалаға ҳамду-сәнелер болсын.
Пайғамбарымыз алайҳиссаламға шексиз салаўатлар ҳәм дурудлар болсын.


Қайсы биримиз жақсырақ әмел қылыўымызды сынаў ушын өлим ҳәм өмирди жаратқан Рәббимиз Аллаҳ таалаға көп ҳамду-сәнелеримиз болсын! «Ләззетлерди бөлеклеўши өлимди ядқа алыңлар», деп бизлерди сергекликке шақырған Расулымыз Муҳаммад Мустафаға дуруду салаўатларымыз болсын!

Ислам дини Аллаҳтың соңғы кәмил дини. Соның ушын да, турмыстың барлық тәреплерин – үлкени ҳәм кишкенесин, ескисин ҳәм жаңасын қамтып алған. Инсан турмысында динимиз көрсетпе бермеген ҳеш бир тәреп жоқ. Ҳәтте, адамлар итибар бермей, билгенинше жол тутатуғын тараўларда да бир қанша аят ҳәм ҳәдислер үлкен мәнилерди өз ишине алған бир қатар көрсетпелер бергенин көриў мүмкин. Ислам тәлиматының уллылығы сонда, яғный оның көрсетпелери ҳеш бир мәкан яки заманда шекленип қалмай, барлық заман ҳәм мәканларға сәйкес келе береди, инсаныят бар екен, оның жанынан мәлҳам болады. Мине, оның инсаныятқа жиберилгенине дерлик бир неше әсир болғанына қарамай, ол тап бүгин түсирилгендей сезиле береди. Инсаныят мың түрли жол-жобалар, философиялар, нызамлар ойлап таўып, бары-жоғын сарп етип, қолынан келген исти ислеп жүрип оларды өмирге енгизиўге ҳәрекет етип келмекте. Бирақ, ҳеш бири Ислам дининдей турақлы емес, күтә өткинши ҳәм тарлығынша қалып, ўақыт өтиўи менен турмыс оларды қысып шығарып жибермекте. Олар тап денеге кирген жат элементтей инсан тәбиятына қарысып кете алмай атыр. Лекин, Ислам дини әсирлер даўамында пүткил инсаниятты өзине шақырып, көзлерин қамастырып, диллерин ийелеўден тоқтағаны жоқ. Булардың ҳәммеси бул динниң ҳақыйқый дин екенлиги, ҳақыйқаттан да инсанияттың Жаратыўшысы тәрепинен жиберилгенин тастыйықлаўшы сөзсиз дәлиллер. 

Ислам дининиң уллылығы сонда, яғный оның жол-жобалары барлық тараўларда ең жоқары шыңды ийелеген. Оның тәлиматынан жоқары болған тәлиматты ҳеш ким таўа алмайды. Ол оғада жоқарылылығы, сол менен бирге турақлылығы, турмыслылығы, ғалабалығы, өлмеслиги менен ажыралып турады ҳәм соның ушын да ҳәмийше ҳәмме елге туўры келеди. Оның бундай қәсийетлери биз сөз етпекши болған тема – қәбиристан зыяраты ҳаққында да өз сәўлелениўин таўған. Буған төменде өзлериңизде гүўа боласыз.

Анығын айтқанда, қәбиристанды зыярат етиў әдеплери ҳаққында еле басқалар ойлап та көрмеген болса керек. Соның ушын да оларда ҳәр ким билгенинше, өзи қәлегенше, басқышпа-басқыш ислерди қылып, хурафатлар батпағында жүре береди. Өликке де, тириге де ҳеш бир пайдасы болмаған ислерди қылып, өзин де, өзгелерди де қыйнайды. Бирақ, Исламда бул ҳаққында да әсирлер даўамында өзин ақлап киятырған қайталанбас көрсетпелер, әдеплер баян етилген, оларды орынлаў ҳәр бир инсан ушын тек мақтаныш ҳәм қайыр-берекет болады, тириге де, өлиге де пайда болады. 

Қәбиристан зыяратына тийисли әдеплерди қаралаў қыялы арасында бой көрсетип турар еди. Бирақ, қатаң түрде бир ҳәрекет болмаған еди. Жақында журтымыздағы айырым инсанлар қәбиристанды зыяратлаў әдеплери ҳәм усы темаға тийисли аят ҳәм ҳәдислерди топлап бериўимди илтимас қылды. Олар усы қатарларды қәбиристанда арнаўлы тахталарда көрсетип қойып, адамларды динимиз әдеплеринен, көрсетпелеринен хабардар етиўди нийет қылған екен. Мен буннан жүдә қуўанып, қолдан келгенинше, билгенимше олардың усынысларын орынлаўға ҳәрекет еттим. Таяр болған жазыўларды оларға тапсырар екенмен, бул мағлыўматлар басқалар ушын да керек ҳәм пайдалы екенлигин ойлап ҳәмде тағы басқа қәбиристанларға жуўапкер болған адамлар да буннан пайдаланыўын тәмийинлеў мақсетинде сол жазыўларды социаллық сайтларда бериўди мақул көрдим ҳәм сол себепли жазыўларды көргизбели тахтаға мөлшерленген көринисинде көпшиликке усыныўға қарар қылдым. Жақсылық болса Аллаҳтан, кемшиликлерим ушын Өзинен мәғфират сорайман. Бул исимиз ҳәммемиз ушын пайдалы болсын!


Ҳасанхан Яҳя Абдулмәжид



ҚӘБИРИСТАН БИТИКЛЕРИ


1. Аят.

«Ҳәр бир жан – өлимди татыўшы. Қыямет күни, әлбетте, сыйлықларыңыз толық бериледи. Демек, ким дозақтан узақластырылса ҳәм жәннетке киргизилсе, онда ҳақыйқатында да, жеңиске ерисипти. Бул дүнья өмири тек ғана жалған нәрсе» (Әли Имрон сүреси, 185-аят).


2. Аят:

«(Ол) сизлердиң қайсыңыз шырайлырақ (саўаплырақ) әмел етиўши екениңизди сынаў ушын өлим ҳәм өмирди жаратты». (Мулк сүреси, 2-аят).


3. Аят:

«Оларға мүсийбет жеткенде: «Әлбетте, бизлер Аллаҳтикимиз ҳәм әлбетте, бизлер Оған қайтыўшымыз», – дейди» (Бақара сүреси, 156-аят).



4. Қәбиристан ураны:

Мәңгилик Аллаҳға тән. Оннан өзгеси набыт болыўшы.


5. Аят:

«Олардан кейин (дүньяға) келгенлер: «Я Рәббимиз! Өзиң бизлерди ҳәм бизлерден алдын ийман менен өткен бирәдарларымызды кешир ҳәм кеўиллеримизде ийман келтиргенлерге деген жек көриўшиликти (пайда) қылма! Я Рәббимиз! Әлбетте, Сен –Меҳрибан, Рейимлисең», – дейди» (Ҳашр сүреси, 10-аят).


6. Сулайман ибн Бурайда әкесинен рәўият қылады: 

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам: «Қәбирлерди зыярат етиңлер, себеби олар ақыретти еслетеди», – деди» (Имам Термизий рәўияты).


7. Нийет. 

Қәбир зыяратынан еки нәрсе мақсет қылынады:

1. Ақыретти еслеў, дүньяның өткиншилигин сезиниў;

2. Қәбир әҳлине дуўа қылыў, оларға мәғфират сораў, тиләўат жеткериў.


8. Қәбир зыяратына барған адам ең дәслеп нийетин туўрылаўы, бул иси менен Аллаҳтың разылығын көзлеўи лазым. Өйткени, ҳәр бир әмел нийетке байланыслы.


9. Қәбир әҳлинен мәдет сораў, оларға дуўа қылыў, сыйыныў дурыс емес, ширк әмел. Бәлки олардың ҳаққына дуўа қылыў лазым. 


10. Қәбир әҳлине нәзр қылыў, жанлық сойыў, шам жағыў, ләтте байлаў киби ислер аўыр гүна, ийманға қәўип.


11. Қәбиристанға мүмкин болғанынша, пәк ҳалда кирген абзал. Бул да зыярат әдебинен.


12. Қәбиристанға дәбдебе менен, жасанып, безенип кириў мәкруҳ, себеби бул жер ақыретти еслеў орны.


13. Қәбиристанға шәриятта тосыў талап етилген әўрет жерлерин тосып туратуғын кийим менен кириў керек. Әўрет ашық ҳалда кириў мүмкин емес. (Еркек адамның әўрети, киндиктиң төменинен дизениң төменине шекем. Ҳаял адамның әўрети болса, жүзи ҳәм еки алақанынан басқа ҳәмме жери әўрет болып есапланады. аўдармашы


14. Қәбиристанға кириўде оқылатуғын дуўа:

«Әссәләму аләйкум, мөмин ҳәм мусылманлар үлкеси әҳли! Бизлер де, иншааллаҳ, сизлерге қосыламыз. Сизлер бизлердиң өтмишлесимизсиз, бизлер болса, сизлердиң орынбасарларыңызбыз. Аллаҳтан бизлерге де, сизлерге де жеңиллик сораймыз». Дуўадағы мәнилерди толық сезиниўге умтылың!


15. Қәбирлерди баспай, шеттен жүриң! 

Уқба ибн Амирден рәўият қылынады: «Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам деди: «Бир шоқ яки қылыш үстинде жүриўим мен ушын бир мусылманның қәбири үстинен жүриўимнен жақсырақ» (Ибн Мажа рәўияты)


16.  Қәбир үстине отырыў дурыс емес! 

Әбиў Ҳурайра разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады: «Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам деди: «Биреўиңиз бир шоқ үстинде отырып, кийими сөтилип, терисине шекем жетип барыўы оның ушын қәбирге отырғанынан жақсы» (Имам Муслим рәўияты)


17. Зыяратшы өзи зыярат қылмақшы болған қәбирге аяқ тәрепинен келип, қәбирдиң оң тәрепине турады ҳәм қәбирге қарап, қиблаға арқа қылған ҳалда қәбир ийесине сәлем береди ҳәм тиләўат қылады. 


18. Ата-ана, устаз-шәкиртлер ҳәм солар сыяқлы жақынлар бир жерге қойылған болып, олардың ҳәммесин зыярат қылыў нийет қылынса, алдын үлкенлеринен баслап зыярат қылып, сәлем бериў де әдептен.


19. Қәбир зыяратында оқыў усыныс етилген сүрелер:

Қәбир зыяратына келген адам билсе, «Мулк» сүресин оқыса, жақсы болады. Өйткени, Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам: «Ол (Мулк сүреси) инкар етиўши. Ол нәжат бериўши. Ол қәбир азабынан нәжат береди», деген. 


20. Қәбир зыяратына келген адамға Ихлас сүресин 3 яки 11 мәрте оқыўы да усыныс етилген. Имканияты болса, Ясин сүресин ҳәм Аятул Курсийди оқыса, саўабы көп болады. 


21. Қәбир алдында Қуран оқығанда тиләўатты даўыс шығарып оқыған абзал, себеби қәбир әҳли оннан рәҳәтленеди. 


22. Зыяратшы дуўа қылғанда, Қуран саўабын өз марҳумына бағышлағанда қәбиристан әҳлин де умытпаўы керек.


23. Зыяратшы қәбир әҳлине Аллаҳтан мәғфират сорайды, қайырлы дуўа қылады. Дуўа қылғанда қәбир ийесине емес, бәлки қәбир ийесиниң ҳаққына дуўа қылып атырғаны көриниўи керек. 


24. Қәбир үстиндеги көгерип турған өсимлик, терек ҳәм майсаларға тийилмейди, себеби олардың тасбеҳинен мәййитке пайда бар. Қуўрағанларын жулыў мүмкин.


25. Ибн Аббас разыяллаҳу анҳумадан рәўият қылынады:

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам еки қәбир алдынан өтти ҳәм: «Бул екеўи азапланбақта, бирақ үлкен гүна себепли азапланып атырғаны жоқ. Олардың бири (пешаб) сийдиктен абайлы болмас еди, ал екиншиси шағымшылық қылып жүрер еди», – деди. Кейин ҳөл хурма шақасын алып, екиге бөлди ҳәм ҳәр қәбирге биреўден суғып қойды. «Ҳәй Аллаҳтың Расулы, буны не ушын қылдыңыз?» – деди. «Қәне енди, булар қурығанша олардан (азап) жеңиллетилип турылса», – деди» (Имам Бухарий рәўияты)


26. Қәбирге белги қойыў ҳаққында:

Қәбирди белгилеў ушын тас яки соған уқсас тәбийий, әпиўайы нәрселер қойыў мүмкин. Ысырап, дәбдәбе мүмкин емес. Буннан мақсет – қәбирди жойтып қоймаў болыўы керек. 


27. Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам емиклес бирәдарлары Усман ибн Мазъунның бас тәрепине бир тас қойып: «Бул менен әжағамның қәбирин белгилеймен ҳәм әҳлимнен өлгенлерди оның қасына жерлеймен», – деген.


28. Мәййитти қәбирге қойыўда оқылатуғын дуўа:

Ибн Умар разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады: 

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам мәййитти қәбирге қойса: «Бисмиллааҳи ўа ъалаа миллати Расуулиллааҳи» (Аллаҳтың аты менен ҳәм Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа салламның дининде), – дер еди» (Сунан ийелери рәўияты)


29. Қәбиристанда күлиў, ҳәзиллесиў, дүньялық гәплерди айтыў әдептен емес. Сондай-ақ, зәрүр болмаса жүгириў, артықша ҳәрекетлер қылыў да әдепсизлик.


30. Ҳаяллардың қәбиристанға барыўы ҳаққында:

Аҳмад Иззуддин Байянуний «Қәбирлерди зыяратлаў» бабында айтады: «Қәбирлерди зыяратлаў еркеклер ушын мүмкин болғанындай, егер фитна қәўпи болмаса (әўретлери тосылған ҳалатта), ақыретти еслеп, өлимнен өрнек алыў ушын ҳаяллар да зыяратқа барса мүмкин болады».


31. Қәбиристанда әсте-ақырын жүриң. Аяғыңыз астында кимлер жатыр, бир пикирлеп көриң!


32. Бара ибн Азибтен рәўият қылынады: 

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам деди: «Оған (мөминге қәбирде) еки периште келип: «Рәббим ким?» – дейди. Ол: «Рәббим Аллаҳ», – дейди. Олар оған: «Диниң не?» – дейди. Ол: «Диним Ислам», – дейди. Олар оған: «Сизлерге жиберилген мына киси ким?» – дейди. Ол: «Ол Аллаҳтың Расулы», – дейди. Олар: «Қалай билесең?» – дейди. Ол: «Аллаҳтың китабын оқыдым, оған ийман келтирдим ҳәм оны тастыйықладым», – дейди.


33. Әбиў Ҳурайра разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады:

«Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам бир қәбир алдынан өтип баратырып: «Бул қәбир ийеси ким?» деди. «Пәленше», деди. Ол: «Еки рәкаат намаз буның ушын дүньяңыздың басқа ҳәмме нәрсесинен сүйиклирек», деди».


34. Әбиў Ҳурайра разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады:

«Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўа саллам: «Инсан өзи таныған қәбир алдынан өткенде оған сәлем берсе, оған әлик алады ҳәм оны таныйды. Егер өзи танымаған қәбир алдынан өткенде оған сәлем берсе, ол танымаса да, оған әлик алады», – деди». 


35. Қәбир зыяраты ушын белгили бир күнди тайынлап алыў мүмкин емес, бидъат есапланады. Бәлки имканият таўғанда қәбиристанды зыярат қылыў керек.


36. Қәбир зыяраты кеўилди жумсартады, ҳүжданды оятады, қәлбтеги жаманлықларды жоқ етеди. 


37. Қәбиристан алдынан өткенде қәбир әҳлине сәлем берип өтиў сүннет әмеллерден. Көликте өтип баратырған адам тоқтай алмаса да сәлем берип өтсин!


38. Қәбирлерден шумланбаң!

«Өли тартады», деген натуўры итиқад пенен қәбирди ашыў, өлини урыў, өлиниң денесине зәрер жеткериў ҳасла мүмкин емес, ҳарам ислер қатарынан. 


39. Қәбирлерди безеўге берилмең!

Жабир разыяллаҳу анҳудан рәўият қылынады: 

«Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам қәбирлердиң пор менен сыбалыўынан, олардың үстине жазылыўынан ҳәм олардың үстине имарат қурылыўынан ҳәм басылыўынан қайтарған». (Термизий рәўияты) 


40. Қәбирлерди тек ылай менен сыбаў ҳәм оларға белги ушын кишкенелеў тас қойыў мүмкин. Бирақ, қымбат баҳалы буйымлар қойыў ысырап. Оған кететуғын пулды тири мүтәжлерге сарп етиў керек ҳәм сонысы өлгенге де, қалғанға да саўаплы.


41. Қәбир зыяраты ушын жылдың арнаўлы бир күнин белгилеп алыў дурыс емес, себеби ақыретти еслеў инсан ушын ҳәр демде зәрүр.


42. Қәбир зыяратының әдеплери: 

– Дүнья ислерин тәрк етип, ақыретти ойлаў;

– Қәбир әҳлине сәлем бериў;

– Қәбиристанда әсте-ақырын жүриў;

– Қәбирлерди баспаў, олардың үстине отырмаў;

– Зыярат қылмақшы болған қәбирге аяқ тәрептен келип, оң тәрепине турыў оған жүзленип, қәбирге арқа қылып сәлем бериў;

– Тик турып дуўа қылыў (Нәбий саллаллаҳу алайҳи ўа саллам «Бақиъ» қәбиристанына шыққанында сондай қылған);

– Марҳумлардың жақсы сыпатларын еске алыў;

– Өзин есап-китап етип, қәбирге қаншелли таяр екенин ойлаў;

– Зыяраттан қайтыўда Аллаҳты зикир етип қайтыў;


43. Қәбиристанда төмендеги ислер мүмкин емес: 

– Қәбирге шыра, шам, жалын жағыў; 

– Қәбирдеги мәййиттен шыпа, қәжет сораў; 

– Бала кекилин атаў ширкке жақын гүна. Өйткени, бундай ислер Аллаҳ тааладан басқадан қәжет сораў дегени. 

– Қәбир тасқа марҳумның сүўретин соқтырыў;

– Қәбир тасы ҳәм темирлерин сүйиў;

– Ләтте байлаў;

– Қәбирди айланып таўап етиў;

– Қәбир қасында сүўретке түсиў;

– Жоқары даўыста, күлисип сөйлесиў;

– Қәбир басында тағам қалдырып кетиў;

– Жеп-ишиў;

– Бақырып жылаў мүмкин емес, себеби бул менен мәййитке азар берип қойыў мүмкин.


Дерек: Islom.uz сайты


Добавить комментарий
Жаңалықлар лентасы