25 июн 19:18Мақалалар

ҚУМАР ОЙЫНЛАРЫНЫҢ ПАЙДА ҲӘМ ЗӘРЕРЛЕРИ


ҚУМАР ОЙЫНЛАРЫНЫҢ ПАЙДА ҲӘМ ЗӘРЕРЛЕРИ



Қумарға тийкарланған ойынларды аңлататуғын арабша “қумар” сөзине (“майсир” атамасы да усы мәниде қолланылады) бир неше тәрийплер берилген. Әбиў Убайд: “Қәўетерли усы ойында қайсы бир топар басқалардың мүлки (қаржы)сын алып кетиўи мәлим болмайды”, – деген. (Әбиў Убайд. «Әл-амўал». 592-бет.) Әл-Балий болса: “Жеңген жеңилгенниң мүлкин алатуғын ҳәр қандай ойын усылай аталады”, – дейди. (Әл-Балий “Әл-муталлий ъала абўаб  әл-муқний” 256-бет.) Әбиў Бәкир ибн әл-Арабий: “Бир киси басқасына ойын нәтийжесинде утқан мүликти алыўы усынылған қайсы бир ис яки сөз беллесиўи”, – деп айтады. (Ибн Арабий. “Аридаал-аҳўазий бишарҳ сунан ат-Термизий” 18-бет) Солай етип, “қумар” – қатнасыўшылар арасында беллесиў ҳәм бәсеки, қәўипке тийкарланған мүнәсибет болып, онда утқанның сыйлығы жеңилгенниң мүлки есесине пайда болады. Қумар ойынларының пайдасы ҳаққында: 

Аллаҳ таала Қураны Кәриймде былай мәрҳәмат қылады:
Сеннен хамр (мәс қылыўшы ишимликлер) ҳәм қумар ҳаққында сорайды. Сен: «Екеўинде үлкен гүна ҳәм адамлар ушын (айырым) пайдалар бар. Екеўиниң гүналары пайдасынан үлкен»,– деп айт. Сеннен не затты (Аллаҳ таала жолында) сарплаўды сорайды. Сен: «(Өзиңизден) артқанын»,– деп айт. Аллаҳ усылай етип сизлерге Өз аятларын баян етеди. Қәнекей, пикир жүритсеңиз. (Бақара сүреси, 219-аят).

Қумар ойынларынан қандай пайда табыў мүмкин?
– инсан өзлигин көрсетиў, бәсекиде утып шығыў арқалы өз тәкаббарлығын қанаатландырыў, ойын-күлки, кеўилхошлық, тамаша, беллесиўге болған қызығыўшылығын қандырыў;


– Жеңилгенниң мүлкин утып алыў имканияты;


– Абыройға ерисиў имканияты;


– Шөлкемлестириўшилер ушын дәрамат (шөлкемлестириўши жәмәәтлик шөлкеми яки жеке инсан болыўы мүмкин);


– Кәмбағаллар ушын дәрамат (қайырқомлық лотереялары өткерилген тәғдирде);


– Мәмлекет ғәзийнесине түсимлер (қумархана ийелери, шөлкемлестириўшилер ҳәм утысқа ерискенлер алған пайдадан жыйналған салықлар есабына).


Қумар ойынларының зәрери.

– Ҳадал мийнет қылмай тосаттан болған әўмет есабына пул табыў әдетиниң пайда болыўы;


– Ериншекликке көнлигиў;


– Үйренип қалыў, яғный тап хамр яки гиябент элементлер сыяқлы қумар ойынлары инсанды ийелеп алады ҳәм әсте-ақырын өз торына тарта баслайды. Базы да мине усындай мейил ҳәдден зыят үйрениўге, яғный берилип кетиўге алып барады – өз бутларына садықлар ғана сондай болады.

Әйне усы себеплерге көре, қумар ойынлары Аллаҳ таала тәрепинен Қураны Кәриймде хамр, бутлар ҳәм пал шөплер менен бир қатарда ядқа алынады.
         Ҳәй ийман келтиргенлер! Әлбетте, хамр (мәс қылыўшы ишимликлер), қумар, бутлар ҳәм (пал ашатуғын) шөплер – шайтанның исинен болған ипласлық. Солай екен, оннан шетлениң. Қәнекей, утысқа ериссеңиз.
Әлбетте, шайтан хамр (мәс қылыўшы ишимликлер) ҳәм қумар арқалы араларыңызға душпанлық ҳәм жек көриўшиликти ҳәм де сизлерди Аллаҳтың зикринен ҳәм намаздан тосыўды қәлейди. Солай екен, енди (арақ ишиўден) тоқтаўшы боларсыз?(Маида сүреси, 90-91 оятлар)

Инсан утқызыўы менен онда қайта ойнаў, өзи ушын “өш” алыў, абыройын сақлап қалыў ҳәм утқызған пулларын қайтарып алыў пикири пайда болады. Егер утып алса, ойынды тағы да даўам еттириў, утыстан заўықланыў, онда тағы да көбирек абырой ҳәм пул табыў қәлеўи пайда болады, егер утқызған адамның шақырығын қабыл қылмаса, қорқақ деп ат шығарыўдан сескенеди;


– ойын сөгиниў, уят гәплер айтыў, унамсыз гәплер менен болады. Адам намаздан, диний ҳәм турмыслық ўазыйпаларынан шалғыйды (атап айтқанда, шаңарақ ҳәм перзентлер алдындағы миннетлемелерге итибарсызлық қылыўды баслайды);

– Қумар ойынлары – қаржылық искерлик емес, бунда жәмийет байымайды, пуллар бир қолдан екиншисине өтеди;


– Қумар ойынлары шаңарақлардың бузылыўына, инсанларды жынаятқа жетеклейди (урлық, өзин-өзи өлтириў, әмелдарларға пара бериўге, ал оларды пара есабынан жасаўға үйретеди;


– Лотерея ойнайтуғынлардың айырымлары халықтың кәмбағал қатламына тийисли болады;


– Утысқа ерискенлер аз, ал утқызғанлар көп болады.


Баспасөзлерден бириниң хабарларына көре, бир араб исбилермени Франциядағы казинода бир түнде 14 млн. долларды утқызған!
Вашингтондағы Уитмен колледжи математика профессори Ларри Андерсон айтады, “Ҳәр бирине 100 000 киси сыятуғын 35 дана футбол майданын көз алдыңызға келтириң. Ҳәр бир ықласбент орнында сан бар. Солай етип, таңлаў жеңимпазы 3 500 000 сан ишинен тосаттан таңлап алынады. Сизди буның ушын өзиниң пулын төлеп, жеңимпазлық орны ушын гүресиўге мәжбүрлей алған реклама компаниясы қандай болыўын енди көз алдыңызға келтирип атырсыз ба? Мине, сиз телевизорда ақырғы лотерея жеңимпазы өзиниң дем алысын жақсы дем алыў орайында қандай өткерип атырғанын көрип турсыз. Бирақ, ойын жуўмақланыўы менен сиз ҳәмме утқызғанын, тек бир киси утқанын билесиз. Барлық тамашагөйлер, ықласбентлер, қатардағылар… Шаўқым тынды, үмитлер пушқа шықты, 3 499 999 киси бул ойында утқызды. Лотерея шөлкемлестириўшилери бизлер төлеген пулларды жыйнап алды, бизлер болса ҳеш нәрсе ала алмадық. Олар бизлердиң сезим-туйғы ҳәм арзыў-әрманларымыз бенен ойнады. Бизлер мине сол бәсекиге разы едик, лекин ҳеш ким бизлерге утыў ҳәм утылыў 1 ге 3 500 000 екенин айтпады, бизлер ҳәтте оған итибар да бермедик… Гүмансыз, көплеп бийшаралар тез ҳәм аңсат байып кетиў үмитинде лотереяларда қатнасты. Исбилерменлик рекламасы тек олардың қызығыўларын күшейтеди ҳәм усы бийшараларға ҳәр қандай қыйыншылықтан тысқары, пәраўан турмысты ўәде етеди. Буның ушын қылыныўы лазым болған жалғыз ис – имканият дәрежесинше тезирек (ертең емес, ҳәзир!) лотерея билетин сатып алыў! Пулын төлемеген жеңбейди. Лотерея тарқатыўшылары сизлерди ҳеш ким билет сатып алыўға мәжбүрлемегенин айтып, өзлерин ақлайды. Егер биреў билетти сатып алған болса да, ол бәрше менен тепе-тең, барлық қатнасыўшылар – үлкенлер, еркин, ақыллы, өзине жуўап беретуғын, қатнасыў яки қатнаспаўды шешетуғын адамлар менен қатнасады. Лекин, бундай үзирлердиң машқаласы сонда, яғный көпшилик адамлар бул ойынлардағы ҳақыйқый имканиятларын билмейди, итимал билгенинде өзлериниң жеңиске ерисиў имканиятларын туўры баҳалай алған болар еди. Лотереялар ҳаққындағы ҳеш бир реклама дағазасында сиз, 1 дана билет сатып алғансыз, имканиятларыңыз 1 ге 3 500 000 тең болыўын еситпейсиз (яғный сиз биринши мәрте утыўыңыз ушын 9500 жыл күтиўиңиз керек болыўын билмейсиз). Буннан тысқары, олар лотереядан алынған дәраматтан қаншасын шыжланларына алғанын әлбетте жасырады. Сиз егер буларды билгениңизде еди, ҳеш қашан олардың нәўбеттеги қурбаны болыўға разы болыўға разы болмаған болар едиңиз …


Қумар ойынларының тарқалыўы

Қумар ойынлары көбирек айырым уламалар “казино капитализми” деп атаған капиталистлик мәмлекетлерде тарқалған. Дурыс, социалистлик мәмлекетлерде де қумар ойынлары өткерилип турылған, себеби мәмлекет егер монопол ҳуқықынан пайдаланып, ҳеш қандай жеке қатнасыўшыларды ойынға қоймаса, онда бундай искерликтен жақсы ғана дәрамат алады.
Бүгинги күнде қумар ойынларын жетерли дәрежеде ушыратыў мүмкин – бул интерактив телевизион ойынлар, ҳәр түрли ғалаба хабар қураллары арқалы қайсы бир өним яки хызметти тамашагөйлерге “өткериў” үмитинде өткерилетуғын ойынлар.

Мәселен, Уллы Британияда халықтың 2/3 бөлеги ҳәр ҳәпте лотерея билетлерин сатып алады. Лотерея шөлкемлестириўшилериниң дәраматы 5 млрд. фунттан асады ҳәм бул британиялылардың нан яки китапқа сарп қылатуғын қаржысынан көп. Булардың ҳәммеси экономикалық раўажланыўдың пәсеңлеўине алып келеди, себеби жоқарыда айтып өткенимиздей, қумар ойынлары қайсы бир қосымша нырқ пайда қылмайтуғын искерлик есапланады.
АҚШ халқы ҳәр түрли қумар ойынларына 500 млрд. доллар қәрежет қылар екен. Көпшилик мәмлекетлер өз аймақларында үлкен қумарханалар (казино) ашыўға, олардың жәрдеминде туристлерди шақырыў, ҳәмде лотерея билетлерин сатыўдан дәрамат табыўға ҳәрекет етеди.


Рафиқ Юнус әл-Мисрийдиң “Заманагөй қаржы машқалалары фиқҳи” китабынан.


Добавить комментарий